Veranderen en ontwikkelen

Veranderen en ontwikkelen zijn geen synoniemen van elkaar. Toch worden deze twee begrippen vaak door elkaar gebruikt. Ontwikkeltrajecten voor een organisatie, team of persoon worden ook verandertrajecten genoemd. Veranderen heeft de betekenis van wijzigen of anders maken, terwijl ontwikkelen de betekenis heeft van ontstaan of tot wasdom komen. Ontwikkelen leidt tot een verandering, maar het omgekeerde is niet per definitie waar. Ontstaan of tot wasdom komen betekent dat wat in de kern al aanwezig is tot uiting komt. Het potentieel dat aanwezig is manifesteert zich tijdens de ontwikkeling. Hoe dat potentieel tot uiting komt wordt beïnvloed door de omstandigheden. Stop bijvoorbeeld een tulpenbol in de grond en er ontwikkelt zich een tulp. De eigenschappen van de tulp zoals lengte en bloemkleur liggen in de bol besloten. De ontwikkeling van de tulp voltrekt zich vanzelf. Het enige dat van belang is zijn de omstandigheden: genoeg voedingsstoffen, water en geduld. Hetzelfde gebeurt met de aardappel die in de grond wordt gestopt. Uit een aardappelknol ontwikkelt zich, eveneens vanzelf, een aardappelplant met nieuwe knollen. Een aardappelplant met kenmerken van een tulp, dat zou een verandering zijn. Om een dergelijke verandering te verkrijgen moet de mens veel energie en inspanning leveren.

Persoonlijke ontwikkeling is ook een proces dat van binnenuit plaatsvindt. Het kan van buitenaf niet gemaakt worden, wel kan het van buitenaf begeleid worden. Het vindt vanzelf plaats ook al doe je niets, we worden vanzelf ouder. Persoonlijke ontwikkeling kan gevoed en gestimuleerd worden. Bijvoorbeeld door de wens om anders dan de spontane reactie op bepaalde situaties te reageren. Zoals bij hoge werkdruk anders gaan werken in plaats van harder werken, zodat er meer balans wordt ervaren. Of in een partnerrelatie meer kwetsbaar opstellen in plaats van geharnast, zodat er meer intimiteit kan ontstaan.  

Een onlosmakelijk en lastig aspect van ontwikkelen is afscheid nemen. Tijdens de ontwikkeling eindigt een fase, of een gewoonte. Door afscheid te nemen van een fase of gewoonte kan er ontwikkeld worden. Als in het najaar de tulpenbol in de grond gaat, eindigt de rustfase. De puber die volwassen wordt, eindigt met kind zijn. Tijdens de ontwikkeling past op een gegeven moment een bepaalde fase of gewoonte niet meer. Die is wél belangrijk geweest. Het is daarom van belang om het niet als fout of verkeerd af te wijzen. Door afscheid te nemen, zonder af te wijzen, wordt er recht gedaan aan dat wat was. Afscheid nemen, ook al is het gewenst, kan moeite kosten. Het ‘harnas’ afdoen om meer nabijheid in een partnerrelatie te kunnen ervaren is doorgaans niet iets dat even gebeurt, maar vraagt tijd en aandacht.

Veranderingen die van buitenaf komen kunnen een aanleiding zijn voor een ontwikkeling.  Als in een organisatie de structuur, werkwijze of procedure gewijzigd worden, dan wordt van de medewerkers gevraagd hierin mee te gaan. Het afscheid is nu ongevraagd en opgelegd. In de weerstand tegen de organisatieverandering toont zich de moeite dat het afscheid nemen kost. Het is dan van belang om de oude situatie te eerbiedigen en niet af te wijzen.