Communiceren is knap lastig. Je kan je er zelfs over verbazen dat het zo vaak goed gaat, want we gaan er ten onrechte vanuit dat we elkaar wel begrijpen. We veronderstellen namelijk dat we allemaal hetzelfde zien als we ergens naar kijken, hetzelfde horen als we ergens naar luisteren en hetzelfde ervaren als we iets voelen. Oftewel, wat ik zie, zie jij ook. En als je er niet bent, dan hoef ik je er alleen maar over te vertellen en weet je hoe het was. Het punt is echter, dat we niet de werkelijkheid communiceren, maar ons beeld van de werkelijkheid. Als we naar een boom kijken dan zal de een het herkennen als een eikenboom, de ander als iets waarin je geweldig kan klimmen en de derde als een mooie plek om onder te schuilen. Een kort gesprek kan voor de een zakelijk en koud zijn, maar voor de ander snel en efficiënt. Een ingevoerde verandering wordt door de een ervaren als een bedreiging en door de ander als een mogelijkheid. Elke situatie kan verschillend worden gezien en beleefd. Oftewel, er bestaan allerlei verschillende beelden van de werkelijkheid.

Niemand die de werkelijkheid kan waarnemen; je kunt dus ook zeggen dat de werkelijkheid niet bestaat. Maar we doen wel alsof, en veronderstellen zelfs dat we die werkelijkheid kennen. Zo kan het gebeuren dat je van twee mensen totaal verschillende verhalen krijgt te horen van eenzelfde gebeurtenis waar beiden getuigen van waren. En jij maakt er ook vervolgens ook weer een eigen verhaal van.

Verwarring ligt op de loer. Toch ervaren we dat het best aardig lukt, om tijdens een gesprek uit een Babylonische spraakverwarring te blijven. Het gaat met name goed als je, terwijl je iets zegt tegen de ander, let op diens reacties, met name non-verbale reacties, zoals glimlachen, fronsende of omhoogtrekkende wenkbrauwen of intonatie van zijn of haar stem. Zo’n reactie interpreteren we als een boodschap die naar ons wordt teruggestuurd. Deze boodschap noemen we feedback. Vaak zijn we in staat de signalen van de ander correct te interpreteren en begrijpen we dus de boodschap van de feedback. Zo kunnen we zien of horen dat de ander zich verbaast, blij wordt of geïrriteerd raakt. Door feedback weten we wat het effect is bij de ander van dat we vertellen. Als dat effect niet gelijk is aan onze bedoeling, dan kunnen we bijsturen. Dus, zien we bijvoorbeeld verwarring bij de ander, dan vertellen we het op een andere manier, zodat het wel begrepen wordt. Door op de reacties van de ander te letten, kan je bijsturen en aansluiting houden bij de ander om ervoor te zorgen dat de ander je woorden begrijpt zoals je ze bedoelt.

Soms krijg je niet direct feedback, maar pas na enige tijd, over iets dat zich onlangs heeft voorgedaan. De ander benoemt dan expliciet het effect dat jouw woorden, die je onlangs hebt uitgesproken, op hem of haar had. Veel mensen vinden deze vorm van feedback, met name als het negatief is, lastig te hanteren. Ze reageren er direkt op, net zoals hierboven beschreven bij het waarnemen van non-verbale signalen tijdens een gesprek, met de bedoeling om te herstellen en bij te sturen. Maar er kan niet meer bijgestuurd worden, want de situatie waar de feedback over gaat heeft plaatsgevonden en ligt in het verleden. De ontvanger van feedback reageert vaak met zich te verdedigen of te verklaren om de feedbackgever te laten begrijpen wat de oorspronkelijke bedoeling was. Maar dan wordt de functie van feedback omgedraaid. Want, in plaats van dat je zelf verandert en aanpast om aansluiting te houden, zoals je dat wel doet naar aanleiding van de (non-verbale) reacties van je gesprekspartner, vraag je nu van de ander jou te begrijpen. Beter is het om even je mond te houden en niet direkt te reageren. Je kan dan nagaan wat je anders had kunnen doen, waardoor het effect bij de ander wel gelijk zou zijn aan jouw bedoeling. Dan gebruik je de feedback waarvoor het bedoeld is, namelijk aanpassen en bijsturen om aansluiting te houden bij de ander en diens beeld van de werkelijkheid. Even je mond houden kost wel moeite….

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *