“…en weg was hij.” Iemand vertelt hoe haar leidinggevende na 15 jaar van de een op de andere dag niet meer terug hoefde te komen. Het was van tevoren wel aangekondigd, de organisatieverandering en dat er mensen boventallig verklaard zouden worden, maar toen het werkelijk plaatsvond was de verwarring groot. “Is er een afscheid geweest?”, vraag ik. “Nou, nee, er was niets georganiseerd en dat vond ik wel vervelend”, antwoordt ze. “Maar hij had er ook geen zin in”, voegt ze er nog aan toe, “En dat begreep ik wel. Ik zou het ook niet gewild hebben”.

Als er geen afscheid genomen kan worden dan is dat pijnlijk. Het afscheid is een ritueel op het moment van scheiding. Soms is een scheiding ingrijpend, zoals het voorbeeld van hierboven, maar veel vaker is dat niet zo. Als je de buren op straat even spreekt en je loopt daarna door dan wordt die scheiding natuurlijk niet als ingrijpend ervaren en is het afscheid een korte groet. Een scheiding vindt plaats na het contact dat je met iemand hebt. Scheiden is het verbreken van de verbinding met de ander. In de verbinding hecht je aan de ander en de scheiding is het verbreken van die hechting. Je zal niet snel spreken over hechting als je in het contact met de bakker je brood besteld. Tegelijkertijd, als je een lange periode naar dezelfde bakker gaat en je maakt er zo nu en dan een praatje, kan je merken dat je het jammer vindt als de bakker besluit te stoppen met zijn winkel.

Familie, vrienden, collega’s of buren zijn allemaal mensen waar je een verbinding mee hebt en gehecht aan bent. Hoe we ons hechten aan anderen, onze zogenaamde hechtingsstijl, wordt mede bepaald door de ervaringen die we met hechting in onze levensgeschiedenis hebben opgedaan. De hechtingsstijl kan veilig zijn, waarbij er vertrouwen is in relaties met anderen en er een gezonde vorm van nabijheid met de ander kan zijn, of onveilig, waarbij vanuit wantrouwen iemand zich isoleert van de ander of zich juist vastklampt aan de ander. In de wijze waarop we om gaan met de scheiding toont zich onze hechtingsstijl. Een interessante vraag in dit verband is om bij jezelf eens na te gaan welke beweging je maakt als het afscheid nadert.  Heb je bijvoorbeeld de neiging om afscheid uit te stellen? Ken je van jezelf dat, hoewel het afscheid nog moet plaatsvinden, je met je aandacht al vertrokken bent en je bezig bent met wat daarna gaat gebeuren? Maakt het je allemaal niet zoveel uit? Of kan je met aandacht in het hier en nu afscheid nemen? Hoe je omgaat met hechting en scheiding wordt niet alleen bepaald door de context en de soort relatie (partner, collega of de bakker), maar ook door je hechtingsstijl.

Een scheiding in een belangrijke en intense relatie is een pijnlijk proces, met gevoelens van verdriet, boosheid en gemis. Het hanteren van het verdriet, de boosheid en de teleurstelling over het niet uitkomen van toekomstverwachtingen, is rouwen en vindt ook na het afscheid nog plaats.

Het afscheid markeert de scheiding en kan op heel veel verschillende manieren worden vormgegeven. De vraag hierbij is: is het een passende vorm dat recht doet aan de relatie die we hadden? Het afscheidsritueel bestaat er uit dat we elkaar op een bepaalde manier eerst nog even vasthouden alvorens we elkaar loslaten, zoals de speech gericht aan de vertrekkende collega, de hug en kus aan het eind van een feestavond, de hand na het gesprek, het elkaar nog even aankijken en dag zeggen na een praatje op straat.

In het afscheid tonen we de betekenis die de ander en de relatie met die ander voor ons had. Als er geen afscheid wordt genomen, of het afscheid is te vluchtig en te snel, dan voelen we ons miskent en te kort gedaan.

Na het afscheid ontstaat er weer ruimte voor een nieuw contact en een nieuwe situatie, zoals een praatje met de andere buren, een ander overleg, een andere baan of een andere relatie. Elke verandering gaat gepaard met een afscheid. Want zonder afscheid van de oude situatie kan de nieuwe situatie zich niet voordoen. Elke organisatieverandering, carrierstap of nieuwe richting van het levenspad heeft zich alleen maar kunnen vormen vanuit een oude situatie. Het is daarom belangrijk om de oude situatie recht te doen met een passend afscheid. Om daarmee te eren wat er was en wat de verandering mogelijk maakte. Afscheid nemen is soms pijnlijk en lastig. Maar je kan het leren. Heb ik ook gedaan.

One thought on “Waarde van het afscheid

  1. Fijn Guy, dat je schrijft wat je schrijft. Zo geef je mij belangrijke inzichten mee, op momenten in mijn leven die er toe doen, ook al zit ik niet meer met je te praten in je werkkamer.
    Mvg Karin Sluiter

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *